Arboretum Wirty dzieli się na urokliwą część parkową oraz tajemniczą strefę leśną pełną naturalnych dolinek. Poranny spacer zaczynam na wytyczonych ścieżkach parkowych przechodząc do części starego lasu. Słyszę głośny śpiew ptaków i delikatny szum imponujących drzew. Nagle drzewa rzedną i przed moimi oczami rozciąga się malownicza panorama nad Jeziorem Borzechowskim Wielkim. Jest to najgłębsze i trzecie co do wielkości jezioro na Kociewiu. Właśnie tak wita mnie najstarszy leśny ogród botaniczny w Polsce. Obszar ten jest pod opieką pomorskich leśników z Nadleśnictwa Kaliska zajmuje około siedemdziesiąt hektarów.
Zanim przejdziemy dalej, wytłumaczę, co kryje się pod nazwą arboretum. Łacińskie słowo arbor (o dopełniaczu arboris) oznacza drzewo. Arboretum to ogród dendrologiczny (dendrologia – drzewoznawstwo), w którym gromadzi się drzewa i krzewy oraz prowadzi nad nimi badania. W Polsce zasady tworzenia i funkcjonowania arboretów definiuje Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody*.
Dziedzictwo mistrza Puttricha czy botaniczne skarby
Mijam kolejne drzewa i czuję, że ten ogród skrywa w sobie niesamowite historie. Dowiedziałam się, że rośnie tu ponad tysiąc unikalnych gatunków i odmian roślin. Cała ta niezwykła historia zaczęła się od pasji Adama Puttricha. W roku 1867 zostaje nadleśniczym i rozpoczyna sprowadzać do Wirt nasiona egzotycznych drzew z całego świata. Działanie to było również następstwem panującego trendu w Europie, czyli zadrzewiania lasów gatunkami z innych stref klimatycznych. Spacerując tutejszymi alejami widzę żywy pomnik jego pracy. Przechodzę obok najstarszej i zarazem najwyższej daglezji zielonej w Polsce, która mierzy już niemal pięćdziesiąt metrów. Ogromne wrażenie robi na mnie potężna sosna himalajska o niezwykłych, długich igłach zwisających jak delikatne nitki. W leśnej części parku odkrywam prawdziwe olbrzymy sprowadzone z Ameryki Północnej i Azji. Podziwiam monumentalne jodły olbrzymie, rzadkie jodły kaukaskie, greckie oraz koreańskie. Mój wzrok przyciąga również cenna kolekcja lip, wśród których wyróżnia się potężna i miododajna lipa Moltkego. Na swojej drodze spotykam rzadko spotykany w Europie skrzydłorzech chiński oraz sędziwy tulipanowiec amerykański o liściach z żółtymi brzegami.
Kot o siedmiu ogonach i kamienne pomniki
Kieruję się w stronę części parkowej i trafiam na piękny ogród skalny otaczający niewielki staw. Wokół niego oglądam imponującą kolekcję ponad czterdziestu gatunków różaneczników i pachnących azalii. Zatrzymuję się także na chwilę, aby podziwiać egzotyczny kielichowiec, styrak oraz cyprysik. Moją uwagę zwraca jednak sędziwy, wielopniowy żywotnik. Jego pnie wyrastają blisko siebie i rozchodzą się na zewnątrz. Ten nietypowy pokrój jest przez leśników i stałych bywalców żartobliwie nazywany „kotem o siedmiu ogonach”. Cały teren parku posiada wiele kamiennych tablic czy głazów pamięci związanych z historią leśnictwa, założycieli i regionu.
Dlaczego warto odwiedzić Wirty właśnie teraz?
Polskie lato to doskonały czas na kameralne, przyrodnicze podróże po regionie. Wizyta w tym miejscu okazuje się świetnym sposobem na ucieczkę od codziennego zgiełku miasta, a przestrzeń arboretum jest znakomicie przystosowana do spokojnego i komfortowego zwiedzania. Część parkowa zajmuje zaledwie siedem hektarów, więc nie potrzebowałam wielkiej kondycji, aby nacieszyć oczy magią tego miejsca.
Na skraju lasu znajdują się punkty widokowe, z których można obserwować jezioro. Cały ten obszar sprzyja regeneracji sił, a dla osób ceniących korzyści zdrowotne arboretum jest idealnym miejscem na praktykowanie dendroterapii. Metoda ta wywodzi się z medycyny naturalnej i polega na przebywaniu wśród drzew, dotykaniu ich korowiny czy przytulaniu pni. Szczególną popularnością cieszy się w Japonii pod nazwą Shinrin-yoku, czyli wielozmysłowego zanurzania się w atmosferze lasu. Drzewa wydzielają substancje o działaniu bakteriobójczym oraz uwalniają olejki eteryczne, które korzystnie wpływają na układ oddechowy i odpornościowy, a także redukują poziom stresu i poprawiają samopoczucie. Arboretum Wirty to zatem doskonała przestrzeń do pełnej regeneracji.
Jarmark Kociewski: festiwal smaków, barw i dawnych tradycji
Warto wiedzieć, że pod koniec sierpnia ta zielona kraina zamienia się w tętniące życiem kulturalne centrum całego regionu za sprawą słynnego Jarmarku Kociewskiego. W 2025 roku przestrzeń ogrodu wypełnia się wtedy stoiskami tradycyjnego rękodzieła, unikalnych haftów oraz ekologicznych miodów od lokalnych bartników. Na miłośników dobrego jedzenia czekały tradycyjne wyroby z dziczyzny na oficjalnym stoisku Dobre z lasu Lasów Państwowych, a w powietrzu unosił się zapach wyjątkowych potraw przygotowywanych przez kilkanaście Kół Gospodyń Wiejskich rywalizujących w wielkim konkursie kulinarnym. Na odwiedzających czekały niezwykłe popisy Bractw Kurkowych oraz widowiskowe pokazy sokolnictwa i ptaków myśliwskich. Na głównej estradzie występowały zespoły folklorystyczne, które bawiły gości muzyką, tańcem oraz zabawnymi opowiastkami w tradycyjnej gwarze. Niezwykłą atrakcją przyciągającą pasjonatów z całego kraju był również widowiskowy turniej petanque o Puchar Nadleśniczego.
Arboretum Wirty to wyjątkowa oaza, która doskonale pokazuje mi jak bogate jest nasze województwo. Pomorscy pasjonaci z sukcesem przywracają naturze rzadkie gatunki rodzime, w tym piękne lilie złotogłów oraz cisy. Czuję, że warto było wstać, skoro świt i dotrzeć na Kociewie, aby poznać jego fascynujące tajemnice przyrodnicze oraz przetestować na własnej skórze drzewoterapię. Drzewa mają w sobie trudną do opisania moc, która porządkuje myśli i wprowadza wewnętrzny spokój. A więc w arboretum nie chodzi tylko o spacer, ale o prawdziwą uważność. O spojrzenie na strukturę i fakturę liści, kory czy igieł drzew i krzewów.
Leśny Ogród Botaniczny jest dostępny do zwiedzania codziennie w godzinach 9:00-16:00 (poza świętami Państwowymi). Zdecydowanie dla miłośników przyrody polecam zarezerwować sobie czas na kilkugodzinny spacer.
Sprawdź to na własnej skórze!
Drogi czytelniku, oderwij się od rutyny i poznaj region z perspektywy pasjonatów, którzy kochają te tereny. Zapraszam Cię, abyś poczuł magię Wirt na własnej skórze wybierając się na wycieczkę Kociewskie inspiracje już dwudziestego drugiego sierpnia.
Czas zamienić marzenia o wyjątkowej podróży na realne wspomnienia.
Źródła:
https://arboretumlesne.gdansk.lasy.gov.pl
www.dawnytczew.pl/forum
https://encyklopedialesna.com
Fot. Arboretum Wirty
*Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 maja 2021 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r. poz. 916 (ISAP))